‘Esch leeft dankzij de Essche Stroom’

11-04-2018

Nettie van de Langenberg overziet historie:

Met de realisatie van ’t Haventje in Esch herstelt Waterschap De Dommel samen met inwoners van Esch, de gemeente Haaren en de provincie een stukje cultuurhistorie. In en rond ’t Haventje wordt duidelijk hoe Esch in de loop van de tijd is geworden tot wat het nu is: ‘een heel bijzondere plek. Om Esch kun je niet heen.’

 

Als lid van Heemkundekring De Kleine Meijerij is Nettie van de Langenberg trots op Esch. Dat komt ook doordat ze alles weet van de historie. Enthousiast overziet ze de hele ontstaansgeschiedenis van Esch. En dan is er maar één conclusie: ‘Esch leeft dankzij de Essche Stroom!’

Jagers
Al in vroeger tijden zien mensen de betekenis van de Essche Stroom. Zoals in het midden van de Steentijd. ‘Moet je je voorstellen: dat is méér dan 5.000 jaar voor Christus! Dan lopen hier jager-verzamelaars rond. Uit vondsten maken we op dat er toen aan de rivier tijdelijk mensen hebben gewoond. Er zijn ook aanwijzingen voor menselijke bewoning daarna, in de vroege IJzertijd, een paar honderd jaar voor Chr.’ 

Romeinen
Van die heel vroege tijd zijn er alleen maar sporen. Het zijn de Romeinen die de eerste eeuwen na Christus echt hun stempel drukken, weet Nettie van de Langenberg. ‘De Romeinen hebben Esch op de kaart gezet. Met hun grote herenboerderijen en met een belangrijke nederzetting bij Halder. Er lagen wel wegen maar deze waren moeilijk begaanbaar. Voor hun activiteiten en vooral voor het transport was opnieuw de Essche Stroom van levensbelang.’

Bossche herenhuizen
Als het Romeinse Rijk rond 250 na Chr. uiteenvalt, wordt het stil hier in de buurt. ‘Eigenlijk is er pas in de 14e eeuw weer een opleving. Rijke Bossche burgers ontdekken het dorp waarmee zij via de Essche Stroom zijn verbonden. Zij bouwen er herenhuizen en versterken die met een gracht. Ze vangen vis en verbouwen vlas, lijnzaad en graan. En bloedzuigers. Die verkopen ze aan het ziekenhuis in Den Bosch, dat er aderlatingen mee uitvoert.’ 

Pleisterplaats
Vanaf de 16e eeuw ligt Esch pontificaal aan de handelsroute van Den Bosch naar Aken, Keulen, Luik en Maastricht. Esch wordt een pleisterplaats met herbergen, paardenverhuur en wagenmakers. ‘De economische bloei eindigt echter in 1742 met de aanleg van de Steenweg van Den Bosch naar het zuiden. Vanwege die ‘A2’ gaat alle transport nu aan Esch voorbij. De economie stagneert. Esch vervalt in armoe.’


Zwemmen in de Essche Stroom.

Rivier in toom
Ook de Essche Stroom zorgt voor problemen. Hoe belangrijk ook als waterweg, steeds opnieuw zijn er overstromingen waardoor dorpelingen in armoe vervallen. ‘Met de oprichting van waterschap in 1863 starten de pogingen om de rivier in toom te houden. Dat lukt beetje bij beetje. Langzaam maar zeker komt Esch weer in ontwikkeling. Dankzij beekherstel en dijkverhoging moet het dorp nóg veiliger worden. Mooier is het in ieder geval al!’

In ‘Oog voor het Verleden’ beschrijft Nettie van de Langenberg samen met Henk van Sambeek de cultuurhistorie van het beekdal van de Essche Stroom. Het boek is verkrijgbaar/te koop bij bij Heemkundekring De Kleine Meijerij.

« Terug